Chyba każdy wie, jak to jest złościć się na swoje emocje.

• Mówimy potem:
• Po co mi były te nerwy!?
• Stres mi wszystko psuje 
• Żeby mi się chciało, tak jak mi się nie chce
• Powtarzamy, że to był ostatni raz, a w chwili słabości wracamy na „złą drogę” 

Dlaczego uczucia tak na nas wpływają? Co wtedy dzieje się z rozumem? 

Odpowiedź tkwi m.in. w konstrukcji mózgu, w którym jedna część myśli, a druga przeżywa. Za podstawowe emocje odpowiada układ limbiczny. Jest on ewolucyjnie znacznie starszy niż myśląca nowa kora. Rozwijał się w czasach, gdy nieustannie musieliśmy walczyć o przetrwanie. Jeśli uzna on, że sytuacja jest zagrażająca, niewiele go będą obchodzić nasze ambicje, kompromisy czy zdrowy rozsądek. Uruchamia wtedy instynktowne reakcje, takie jak ucieczka, walka, zastyganie bez ruchu. Wszystko po to, aby jak najszybciej odzyskać poczucie bezpieczeństwa. 

Czy możemy coś z tym zrobić? 

Układ limbiczny może się uczyć, ale nie robi tego jak pilny student, raczej jak małe dziecko. Często wystarczy kilka razy się przełamać 

• sprawdzić czy to, czego się boimy, rzeczywiście jest takie straszne,
• powiedzieć spokojnie to, co zazwyczaj mówimy w złości itd. 

Jeśli nowe rozwiązanie nas zadowoli i będziemy je powtarzać, starsze części mózgu przyjmą je za bezpieczne i coraz chętniej będą z niego korzystać. Bardzo pomocne bywa odkrycie podświadomych przyczyn naszego zachowania. Wtedy łatwiej o porozumienie umysłu z emocjami. Nierzadko jednak słyszę od pacjentów: 

Wiem, że nic mi się nie stanie, ale i tak się boję

Rozumiem już skąd to się wzięło, ale co dalej?

Odpowiedzi na to pytanie szukał m.in. amerykański psycholog Robert Callahan. Jego pacjentka panicznie bała się wody i żadna terapia nie przynosiła efektów. Po wyczerpaniu pomysłów zaproponował, aby myśląc o wodzie, opukiwała pewien punkt pod okiem, używany w medycynie chińskiej. Ku jego zdziwieniu, pacjentka po kilku minutach spokojnie podeszła do basenu. 

Dlaczego to zadziałało? 

Metody Callahana, początkowo uważane za niekonwencjonalne, z czasem stały się przedmiotem naukowych badań. Kliniczny psycholog dr David Feinstein opublikował już wiele artykułów, w których podsumowuje ich wyniki. Wskazują one na wysoką skuteczność tych technik w pracy z lękiem, depresją, weteranami i ofiarami wojny. Co więcej, okazuje się, że nie mamy tu do czynienia z bliżej nieokreśloną energią (jak twierdzą zachodni praktycy), ale z chemicznymi i fizjologicznymi reakcjami. Pewne punkty na ciele, są szczególnie wrażliwe, i podczas ich opukiwania zwiększa się wydzielanie serotoniny. Ona dla układu limbicznego jest jak głaskanie dla małego dziecka. Otwiera się on wtedy na spokój i nowe rozwiązania. Badania eeg naocznie potwierdzają wpływ tego rodzaju terapii na pracę mózgu. System Callahana został udoskonalony przez Garry’ego Craiga i obecnie funkcjonuje jako EFT (emotional freedom techniques). 

Innych przełomowych odkryć dokonali Francine Shapiro (twórca EMDR), a następnie David Grand (twórca Brainspotting)

Okazuje się, że istnieją bezpośrednie połączenia pomiędzy siatkówką i układem limbicznym.

Dzięki temu za pomocą odpowiedniego układu oczu uruchamiamy proces tworzenia się nowych ścieżek w mózgu, co zostało potwierdzone przez naukowe metody obrazowania. Może to znacznie przyspieszyć uwalnianie od trudnych emocji i uczenie się lepszych reakcji.

Skąd biorą się problemy emocjonalne? 

Powszechnie psycholodzy twierdzą, że większości reakcji emocjonalnych uczymy się w dzieciństwie i młodości. Rzeczywiście – dziecko często bezkrytycznie przyjmuje zachowania dorosłych. Podświadomie zakłada, że wszędzie panują takie zasady jak w domu rodzinnym, a rozwiązania stosowane przez jego bliskich są najlepsze. Często potem takie nieświadome przekonania ograniczają nas w dorosłym życiu. Ale okazuje się, że historia naszych problemów zaczyna się dużo wcześniej. 

Od dawna wiadomo, że dieta matki podczas ciąży ma znaczenie dla rozwoju dziecka, ale dopiero niedawno odkryto, że równie wielki wpływ ma to, co kobieta wtedy przeżywa. Obserwacje przeprowadzone wśród ludzi oraz eksperymenty na zwierzętach dowodzą, że przeżycia w trakcie ciąży, a nawet te poprzedzające poczęcie, mają później odzwierciedlenie w życiu emocjonalnym potomstwa. Dziecko odbiera je przez neuroprzekaźniki i hormony. To jeszcze nie wszystko. Nasza biologiczna historia wcale nie zaczyna się w łonie mamy, ale … w łonie babci. Nasza mama jako 4-miesięczny płód formuje wszystkie komórki jajowe, z których potem skorzysta jako dorosła kobieta. Męskie plemniki powstają na bieżąco, ale ich wzorzec kształtuje się również w okresie płodowym, oraz w czasie dojrzewania płciowego. Czy w takim razie przeżycia dziadków mogą mieć wpływ na wnuki? Okazuje się, że tak. Np. palenie u dziadka statystycznie zwiększa ryzyko raka płuc u wnuka, nawet jeśli ten nie pali. Doświadczenia głodu u babci, mają wpływ na wagę urodzeniową i długość życia wnuczki. 

Jak do tego dochodzi? Czyżby coś mogło wpływać na geny?

Owszem, nasze DNA jest już ustalone, ale okazuje się, że oprócz niego istnieje drugi kod, który decyduje o tym, które geny będą aktywne, a które nie. Oczywiście nie mamy wpływu na wszystko, ale wyniki badań są obiecujące. Potwierdzają wpływ stylu życia, diety i konkretnych emocji na „włączanie i wyłączanie” genów. Nauka zajmująca się tymi czynnikami to epigenetyka. Wg jej najnowszych odkryć, w genach możemy zapisać nawet specyficzne lęki dla przyszłych pokoleń. Polecam opis eksperymentu na myszach, które na podstawie złych doświadczeń przekazały potomstwu strach przed zapachem wiśni. 

Jak to się ma do psychoterapii? 

Z badań przytaczanych m.in. przez dr Feinsteina wynika, że pozytywne doświadczenia emocjonalne, zmniejszają aktywność niekorzystnego DNA. Skoro tak, daje to pole do popisu metodom zmieniającym reakcje układu nerwowego.

EFT i Brainspotting umożliwiają porozumienie z tymi częściami psychiki, które na co dzień są oporne na racjonalne argumenty. W połączeniu ze zrozumieniem psychologicznych mechanizmów pacjenta, może to znacząco skrócić czas terapii i zwiększyć jej skuteczność.